‘Moeten wij steeds bewijzen dat we géén fraudeur zijn?’ Retailvoorman wil proef om regeldruk te verminderen

Jan Meerman vindt dat de huidige aanpak van regeldruk te weinig oplevert. Het kabinet wil honderden regels schrappen of vereenvoudigen, maar daarmee verandert volgens hem niet de manier waarop regels tot stand komen. Ondernemers moeten nog altijd uitgebreid aantonen dat ze aan allerlei verplichtingen voldoen. „Nederland heeft geen tekort aan programma’s tegen regeldruk. Nederland heeft een tekort aan vertrouwen.”

Daar wringt het volgens Meerman, juist omdat ondernemers hard nodig zijn voor de Nederlandse economie. „Nederland zegt ondernemers nodig te hebben. Voor innovatie, voor economische groei, voor levendige binnensteden met aantrekkelijke winkels en voor de verduurzaming van onze economie.” De kosten van alle verplichtingen gaan volgens hem inmiddels veel verder dan administratieve rompslomp. „Dat is geen administratief ongemak meer. Dat is economisch verlies.”

„Voor een gemiddelde mkb-ondernemer loopt die prijs op tot ongeveer 30.000 euro per jaar. Gemiddeld een dag per week gaat op aan het naleven van regels, rapportages, registraties en administratieve verplichtingen.”

Lees ook: ‘Retail is de kurk waar de economie op drijft, waarom heeft Den Haag geen duidelijk retailbeleid?’

Niet nóg een programma tegen regeldruk

Dat de overheid het probleem probeert aan te pakken, erkent Meerman. Of het nu gaat om het schrappen van honderden regels schrappen, waarmee de vorige minister van Economische Zaken, Vincent Karremans, begon. Of het bestaan van onder meer het Adviescollege Toetsing Regeldruk en de verschillende meldpunten en taskforces.

Ondernemers merken daar in de praktijk echter nog weinig van, aldus Meerman. Hij haalt onderzoek van het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf aan: bijna een derde van de onderzochte regelingen belemmert ondernemers en ruim de helft moet eenvoudiger. Slechts 15 procent functioneert naar behoren. „Iedereen ziet het probleem. Toch blijft het systeem nieuwe verplichtingen produceren.”

Volgens Meerman komt dat doordat regeldruk wordt bestreden met dezelfde logica waarmee regels worden gemaakt: centraal, procedureel en vanuit controle. „Voor elke nieuwe knelpuntenanalyse verschijnt een nieuwe monitor. Voor iedere klacht komt een nieuwe procedure. Voor ieder risico ontstaat een nieuwe verantwoordingsplicht.”

Meerman ziet daarachter een fundamenteler probleem. „Achter een groeiend deel van de regeldruk schuilt ook een impliciete aanname: eerst bewijzen dat je te vertrouwen bent, daarna krijg je ruimte. Dat principe loopt vast. Moeten honderdduizenden ondernemers steeds opnieuw bewijzen dat zij géén fraudeur zijn, omdat een kleine minderheid over de schreef gaat?”

Dat betekent niet dat regels wat hem betreft overbodig zijn. „Natuurlijk zijn regels nodig. Ze beschermen werknemers, consumenten, veiligheid, gezondheid en een eerlijk speelveld. De meeste ondernemers onderschrijven die doelen helemaal. Zij willen een goede werkgever zijn, eerlijke producten verkopen en hun verantwoordelijkheid nemen.”

Lees ook: Kabinet belooft 500 regels te schrappen: ‘stevige nieuwe aanpak’ voor regeldruk bedrijfsleven

Sector zelf aan zet

INretail wil daarom dat branches samen met ondernemers, toezichthouders en uitvoeringsorganisaties gaan experimenteren met een andere aanpak. Daarbij staat niet vooraf vast welke procedures en administratieve verplichtingen ondernemers moeten volgen. Wel moet duidelijk zijn welk publiek belang moet worden beschermd, bijvoorbeeld de positie van werknemers, consumentenveiligheid of een eerlijk speelveld.

Sectoren krijgen vervolgens ruimte om te laten zien dat ze datzelfde resultaat met minder administratie kunnen bereiken. Daar staat volgens Meerman nadrukkelijk verantwoordelijkheid tegenover. De resultaten moeten meetbaar zijn en sectoren moeten erop kunnen worden afgerekend.

Creatieve omwegen bij regels

Meerman noemt de personeelskorting op kleding als concreet voorbeeld. Medewerkers van een modezaak mogen nu maximaal 20 procent korting krijgen; meer geldt als loon in natura. Wie kleding alleen in bruikleen krijgt, loopt weer tegen andere regels aan, bijvoorbeeld over opslag en reiniging. Volgens Meerman leidt dat in de praktijk tot allerlei creatieve omwegen.

INretail wil dat de sector daar zelf een werkbare regeling voor kan maken, bijvoorbeeld door medewerkers kleding tegen inkoopprijs te laten kopen. „Geef ons het mandaat om daar een normale regeling van te maken. Wij zorgen ervoor dat misbruik hard wordt aangepakt.”

Meerman wil het succes van zulke pilots ook anders meten. „Meet niet hoeveel formulieren verdwijnen, maar hoeveel tijd weer beschikbaar komt voor investeren, innoveren, opleiden en groeien.”

Minder controle voor meerderheid

Meer vertrouwen betekent volgens Meerman niet dat de overheid ondernemers zomaar hun gang moet laten gaan. Bedrijven die de ruimte krijgen, moeten aantonen dat zij daar verantwoord mee omgaan. Tegelijkertijd kan het toezicht zich sterker richten op ondernemingen die zich niet aan de afspraken houden. „Minder wantrouwen voor de grote meerderheid. Harder optreden tegen de kleine minderheid die het vertrouwen beschaamt.”

Dat kan volgens hem juist tot effectiever toezicht leiden. Hij wijst op afspraken die in verschillende sectoren met de Belastingdienst zijn gemaakt. Door vooraf duidelijke afspraken te maken, ontstonden volgens Meerman meer duidelijkheid en voorspelbaarheid op plekken waar eerder discussies en juridische procedures ontstonden.

Die voorbeelden laten volgens hem zien dat samenwerking, heldere normen en wederzijds vertrouwen effectiever kunnen zijn dan telkens nieuwe controlemechanismen.

Lees ook: 1 op de 3 regels belemmert mkb-ondernemer: ‘Er moet iets gebeuren’

9,1 miljard euro

De noodzaak om de aanpak te veranderen is volgens INretail ook economisch. Nederlandse bedrijven besteden jaarlijks 9,1 miljard euro aan het naleven van regels. Sinds 2013 zouden die nalevingskosten met 28 procent zijn gestegen. Tegelijkertijd kampt Nederland met personeelstekorten en een achterblijvende productiviteitsgroei. Daardoor wordt het volgens Meerman steeds moeilijker te verdedigen dat werknemers en ondernemers zoveel uren kwijt zijn aan administratie en verantwoording.

Schaarse arbeid wordt zo ingezet voor controle, administratie en verantwoording, terwijl die uren volgens Meerman juist nodig zijn op de winkelvloer en voor ondernemerschap, innovatie en economische groei.