Zeeziek van het IMAX-scherm, maar eindelijk is het zover: ik heb Christopher Nolans ‘The Odyssey’ gezien! Ik ben totaal overweldigd. Zeker omdat ik voor mijn nieuwe boek aan het onderzoeken ben hoe overtuigend spreken eigenlijk is begonnen. En dan kom ik steeds weer bij dit werk van Homerus uit. Het is, als je er zo naar kijkt, een van de eerste masterclasses in spreken en storytelling die er bestaan.
En dus haal ik er graag vier scènes uit die Odysseus 3000 jaar geleden op zijn reis the hard way leerde, maar die in onze tijd nog net zo relevant zijn.
Zoek de verbinding, niet de perfectie
Odysseus spoelt als enige overlevende van zijn bemanning aan bij nimf Calypso. Ze wordt verliefd op hem en verleidt hem, zodat hij maar liefst zeven jaar lang bij haar blijft. Ze biedt hem een prachtleventje aan: onsterfelijkheid, eeuwige jeugd, een leven zonder strijd. Top zou je denken! En toch zit Odysseus elke dag te huilen.
Want hij wil helemaal niet bij een nimf zitten, hoe knap ook. Hij wil gewoon naar huis. Naar zijn vrouw Penelope, zijn zoon Telemachos en zijn geliefde koninkrijk Ithaka.
Een verhaal kan geloofwaardig zijn, goed gestructureerd, zelfs emotioneel, maar toch niet landen. Hoe komt dat? Omdat de verbinding ontbreekt. Voel jij het lijntje met degene voor wie je het doet? Je klanten, medewerkers of publiek?
De klassieke retorica kent drie pijlers: ethos, pathos en logos. Autoriteit, emotie en structuur. Ik geloof dat er een vierde is die alles bij elkaar houdt: eros. Verbinding. Zonder eros kun je alles goed doen en alsnog niemand raken. Dit is ook de kern van het boek waar ik nu aan werk.
Deel je emotie
Dit verhaal zit niet in Nolans film, maar het is een van de mooiste scènes uit het origineel.
Odysseus spoelt in zijn blootje aan op een onbekend eiland. De koningsdochter Nausicaä vindt hem op het strand en brengt hem naar het paleis van haar vader. De Faiaken, zoals dit volk heet, nemen hem op zonder te weten wie hij is. Ze geven hem kleren, eten en een plek aan tafel. Op een avond zingt de blinde bard Demodokos over de Trojaanse Oorlog. Over wat daar werkelijk is gebeurd. Odysseus trekt zijn mantel over zijn hoofd en huilt. De koning ziet het, stopt de muziek en vraagt: wie ben je? En dan vertelt Odysseus voor het eerst zijn verhaal.
Het is spannend om emotie te delen, en we denken vaak dat we ‘zakelijk’ moeten overkomen. Maar een goed verhaal laat de luisteraar zelf ook wat voelen. Dan pas maak je echt indruk. Waar mag jij meer emotie laten zien?
Geef je verhaal structuur
De Odyssee is bijna 13.000 versregels lang. Eeuwenlang werd er niet één regel opgeschreven. Het hele gedicht werd van generatie op generatie doorgegeven door barden die het uit hun hoofd voordroegen. Hoe onthoud je zoiets?
Door structuur. De Odyssee zit vol vaste formules die steeds terugkomen. De dageraad is altijd ‘de rozevingerige dageraad’. De zee is altijd ‘wijnkleurig’. Odysseus is altijd ‘de vindingrijke Odysseus’. Door die herhalingen kun je het beter onthouden. De bard weet waar hij is in het verhaal. De luisteraar kan het beter herkennen.
Het ritme doet de rest. Het hele gedicht is opgebouwd uit een vast metrum, een hartslag van lange en korte lettergrepen waardoor de woorden als vanzelf door je lijf rollen. Ritme en herhaling zijn ouder dan het schrift. Het zijn de eerste manieren waarop mensen elkaar hielpen iets te onthouden.
Dat is ook het geheim van verhalen uit onze tijd die wél landen. Ze hebben een terugkerend element. Een zin die steeds terugkomt. (‘I have a dream!’) Een structuur die de luisteraar onbewust meeneemt, zodat je boodschap niet alleen wordt gehoord maar ook wordt onthouden.
Leuk weetje: wist je dat we ook vaste formules hadden toen ik nieuwslezer was bij RTV Utrecht? Zo werd Ron Brandsteder altijd ‘de boomlange spelletjespresentator uit Breukelen’ genoemd. Hoe zou jij jezelf zo’n mooie, herkenbare eretitel kunnen geven? Wat is jouw ‘rozevingerige dageraad’?
Toon je wapenfeiten
Tijdens de twintig jaar dat Odysseus van huis is, nemen tientallen vrijers bezit van zijn paleis. Ze eten zijn voedsel, drinken zijn wijn en dingen naar de hand van zijn vrouw Penelope. Zij stelt een wedstrijd voor: wie de boog van Odysseus kan spannen en afschieten, mag met haar trouwen. Eén voor één proberen de vrijers het. Vergeet het maar. Niemand krijgt de boog zelfs maar gespannen.
Dan staat Odysseus op. Hij is vermomd als bedelaar en de vrijers lachen hem keihard uit. Maar hij pakt zijn eigen oude boog, spant hem zonder moeite en maakt een onmogelijk schot.
Dit is een perfect voorbeeld van hoe je laat zien wat alleen jij kunt. Voor jezelf is dat vaak heel vanzelfsprekend, maar dat is het niet voor een ander. Jij hebt unieke ervaring, titels, resultaten, prijzen gewonnen of een boek geschreven. Niet te bescheiden. Gebruik dit verhaal van de boog als reminder voor jezelf: deel jouw wapenfeiten!
Odysseus in je ondernemerschap
Als iemand laat zien hoe je om moet gaan met onverwachte gebeurtenissen, dan is het Odysseus wel. En hoewel wij geen cyclopen, reuzen of veelkoppige monsters hoeven te verslaan, kan het soms zo wel voelen. Homerus geeft ons een blauwdruk voor het omgaan met verandering en die kunnen we 3000 jaar later als ondernemer nog iedere dag gebruiken.
