Niet eerder konden we meekijken bij zo veel functioneringsgesprekken. Voor de nieuwe documentaire De Manager, die sinds 3 september te zien is, wist regisseur Maartje Bakers binnen te komen bij verschillende organisaties, waaronder de politie, een AI-bedrijf en een hogeschool.
Bakers filmde hoe managers gesprekken voeren met medewerkers. In een van de gesprekken geeft een medewerker aan dat hij het lastig vindt om zijn werk te combineren met het leven thuis met drie jonge kinderen. Het gezin van de expat heeft daarnaast moeite zich thuis te voelen in Nederland.
De medewerker vraagt of hij misschien minder kan gaan werken. „Ik kan me voorstellen dat het zwaar voor je is en dat dit druk op je schouders legt”, hoor je zijn manager zeggen. Een paar zinnen later: „Ook kan ik me voorstellen dat je ontslag wilt nemen?” Het blijft stil aan de overkant: dit is niet wat de medewerker wil.
Maar de manager heeft targets te halen, hij heeft niets aan medewerkers die minder uren draaien.
Manager zit tussen twee vuren in
Managers krijgen vaak een opdracht mee van de directie: er moeten targets worden gehaald. Bakers tegen het AD: „Die gaan over winst, bezuiniging, rendement en productiviteit. Dat zijn factoren waarop organisaties willen scoren en waarop de medewerker wordt beoordeeld.”
Tegelijkertijd moeten managers empathische gesprekken voeren met hun medewerkers en rekening houden met hun wensen, emoties en strubbelingen. „Managers bevinden zich hierdoor continu in een onmogelijke spagaat.’’
“Als manager zit je tussen twee vuren in: van boven wordt er geduwd door jouw managers en van beneden kijkt iedereen of je wel een goede leider bent”
René Brouwers Great Place to Work
In de documentaire zit een van de managers in een leiderschapstraining. Ze geeft aan dat ze het vervelend vindt om zo veel empathie te moeten tonen. „Dan moet ik continu zeggen: ‘Wat vervelend voor je.’ Dat vind ik lastig.”
Dat het ingewikkeld is, ziet ook René Brouwers, directeur van onderzoeks- en adviesbureau Great Place to Work. „Het zijn vooral de managers in het middenmanagement die hiertegen aanlopen. Je zit tussen twee vuren in: van boven wordt er geduwd door jouw managers en van beneden kijkt iedereen of je wel een goede leider bent. Je moet je mensen beschermen, maar er moet ook worden gepresteerd.”
Niet gelijk aan elkaar
De hogere positie van een manager geeft functioneringsgesprekken vaak een ingewikkeld karakter, zegt Brouwers. „We zijn allebei mensen, maar ik ben degene met bepaalde privileges en die privéparkeerplek.”
Verhoudingen worden volgens Brouwers nog meer op scherp gezet wanneer medewerkers en managers niet dezelfde risico’s lopen. „Ik hoorde laatst een interview met de ceo van een grote multinational; hij verdient honderd keer meer dan de gemiddelde medewerker. Daarbij heeft hij de macht om mensen te laten gaan. En zijn bonus? Die wordt alsmaar hoger.”
Dit soort machtsverschillen zijn overal op de werkvloer aanwezig en hoe groter dat verschil is, hoe meer het vertrouwen afneemt, zegt Brouwers. „En als er geen vertrouwen is, hoe kun je dan nog een goed, open en eerlijk functioneringsgesprek met elkaar hebben?”
Deze ongelijkheid zag Bakers veel terug tijdens het filmen van de documentaire. „We zeggen in Nederland altijd dat iedereen gelijkwaardig is aan elkaar. Maar dat zijn we op de werkvloer helemaal niet. Managers vellen het eindoordeel over de inzet van een medewerker, de manager heeft het laatste woord en dat woord is de waarheid.”
Ben je het er als medewerker niet mee eens en ga je ertegenin, dan ligt dat aan jou.
Bakers: „Ik ben één keer boos geworden in mijn vorige baan en dat was precies op een moment dat de directeur langsliep. Op basis daarvan werd de conclusie getrokken dat ik mijn emoties niet onder controle kan houden. Als je dat probeert te weerleggen, ben je iemand die niet tegen feedback kan. Heel vervelend allemaal, maar hierdoor ben ik wel op het idee gekomen voor deze documentaire.”
Managers zijn ook maar gewoon mensen
Toch zijn veel managers uiteindelijk ook gewoon mensen die het vaak goed willen doen, net als medewerkers, zegt Bakers. „Ik denk dat geen enkele medewerker bewust iedere dag de boel op het werk wil saboteren.”
En een goed functioneringsgesprek? Dat kun je volgens Brouwers zeker wel voeren: als er maar vertrouwen is. „Vertrouwen bouw je op in de honderden momenten voorafgaand aan zo’n beoordelingsgesprek, door vaker het gesprek aan te gaan, echt naar iemand te luisteren, iemand te helpen ontwikkelen en de beloftes die je doet ook na te komen.”
En door niet ineens tijdens een functioneringsgesprek met verrassingen te komen. „Dat haalt het vertrouwen direct weer onderuit’’, zegt Bakers.
De Manager is te zien in verschillende bioscopen en filmhuizen door het hele land.
Dit artikel is oorspronkelijk geschreven door Sanne Wolters voor het AD.
