Fien & Teun-bedenker Michael (46) werkte 90 uur per week tot de paniekaanval kwam

Michael is na bijna 25 jaar als ‘eigen baas’ niet meer in een hokje te plaatsen. Zijn bedrijf ook niet. In het pand in Molenaarsgraaf worden films gemaakt, er worden kindermusicals uitgedacht, mega-investeringen gedaan en op een steenworp afstand heeft Michael nog Avonturenboerderij Molenwaard (Groot-Ammers) en Familie Resort Molenwaard (Ottoland). En sinds een half jaar heeft hij het derde park in het Brabantse Hoogerheide.

Maar op 17 december gebeurde er iets wat Michael van Hoorne nooit voor mogelijk had gehouden. Hij ging naar bed. Zijn ogen gingen dicht, maar hij viel niet in slaap. „Dat is voor mij de datum geworden”, zegt hij tegen AD. „Ik ben 45 jaar lang nooit bezig geweest met een grens. Ik heb er ook nooit over nagedacht dat die er zou kunnen zijn. En ineens was hij daar.”

Eerste paniekaanval in Londen

Achteraf gezien waren er signalen genoeg. Hij had bij een presentatie voor honderden ondernemers plotseling staan zweten. Een presentatie geven was normaal gesproken juist zijn tweede natuur. Vertellen over zijn bedrijf, over entertainment, over waarom hij doet wat hij doet: daar krijgt Michael energie van. Nu brak het zweet hem uit. Hij dacht dat hij misschien iets verkeerds had gegeten. Te veel cola. Te veel suiker. De presentatie zelf ging vervolgens als vanouds. Mensen lachten, het verhaal liep gesmeerd, iedereen was tevreden.

„En toen zijn we naar Londen gegaan”, blikt hij terug in de ruime vergaderkamer van zijn bedrijf. „Naar een voorstelling, omdat daar bepaalde technieken in zaten die wij interessant vonden. Even heel snel heen en weer. En in de tweede helft van de show kreeg ik voor het eerst in mijn leven echt een paniekaanval.”

Hij had het woord vaak gehoord en er ook altijd wat van gevonden. „Paniek, ja hoor. Ik heb ook weleens paniek, dacht ik dan. Nou, dat had ik dus nog nooit gehad. Want dít was paniek.” Hij zat midden in een rij en wilde weg. Zijn lichaam sloeg op hol. Hij zweette, begon te blazen, voelde druk op zijn borst en hoofd. Na tien minuten zakte het weg.

Huisarts ziet oorzaak

Toch ging hij de volgende dag naar zijn huisarts. „Ik heb een paar helden in dit verhaal. Dokter Van der Wal is een van die absolute helden. Ik kende hem wel een beetje, hij is ook onze parkdokter, maar opeens zat ik bij hem omdat ik er van af lag. Het was vooral de manier waarop hij er voor mij was. Die man heeft misschien wel tweeduizend patiënten, maar hij gaf mij het gevoel dat ik op dat moment het allerbelangrijkste was. Hij had alle aandacht voor mij.”

En de huisarts legde al snel de vinger op de zere plek. Michael werkte structureel te veel en stelde geen grenzen.

Het klopte. Michael was zelfs jarenlang degene geweest die voor iedereen klaarstond, de man die nooit nee zei, die overal bij moest zijn. De man die ’s ochtends om zes uur op kantoor zat en ’s avonds pas vertrok als de laatste collega weg was. Die op zaterdag een dienst draaide op het ene park en op zondag op het andere. Die ’s avonds nog naar een voorstelling of bijeenkomst ging. Die presentaties gaf bij ondernemersclubs en brancheorganisaties. Die zichzelf steeds verder vol plande zodra het bedrijf groeide.

„Ik deed het bedrijf nog steeds zoals ik het tien jaar geleden deed”, zegt hij. „Dus als het groter werd, ging ik gewoon meer werken om het aan te kunnen. Maar als er een park bij kwam, moest ik nóg meer tijd erin stoppen. Op een gegeven moment was de tijd op.”

‘Joh, je moet wel een beetje opletten’, hoorde hij steeds vaker van zijn omgeving. Maar hij luisterde niet.

„Ik dacht: dit moet toch allemaal kunnen? Het is toch leuk? Ik heb een geweldig bedrijf, geweldige mensen om me heen, de klanttevredenheid is goed. Ik krijg juist heel veel terug voor wat ik doe. Dus waar zou het probleem zitten?”

Van entertainer naar bestuurder

Michael stopte op zijn 16de met school om zijn droom na te jagen: mensen vermaken. Hij wilde het toneel op. Zingen, acteren, presenteren. Toen dat niet meteen lukte, besloot hij al snel dat hijzelf iets moest creëren. Dat idee bleek de basis van een onderneming die inmiddels theater, televisie, films, merchandising en recreatie omvat. Het bedrijf groeide explosief.

Maar onderweg veranderde ook zijn eigen positie. Jarenlang genoot hij van het applaus van het publiek langs de kant als de creaties Fien & Teun boven op paradewagens door het recreatiepark reden en van het geroezemoes in het parkrestaurant, maar hij had daar steeds minder tijd voor.

„Ik zag steeds minder publiek. Ik was zelf van het toneel afgegaan. Ik was minder betrokken bij creatieve processen. Ik zat meer in de zakelijke kant. Ik dacht dat dat ook zo hoorde. Een serieus bedrijf vraagt immers om een serieuze ondernemer. Dus keek ik naar de cijfertjes. Naar structuren. Naar aandeelhouders en Excel.”

En achteraf gezien was dat niet zijn plek, erkent hij nu. „Ik ben in de basis een entertainer en een gastheer. Laat mij mensen toespreken. Laat mij iets vertellen over het bedrijf. Laat mij bij een voorstelling zitten. Laat mij langs de parade staan. Je kunt mij niet gelukkiger maken dan dat. Echt. Ik vind het prachtig. Maar ik zat op zes stoelen tegelijk.”

Burn-out accepteren

Toch moest hij destijds eerst voor zichzelf accepteren dat hij een burn-out had. „Ik was altijd het mannetje in een soort applausfabriekje. Alles was mooi en leuk. Iedereen vindt het van de buitenkant ook een leuk bedrijf. En dan lig je ineens zelf op de bank. En mijn grootste angst was bovendien dat het bedrijf mij nodig had.”

Er was immers een nieuw park in Hoogerheide in aanbouw. Een project dat groter was dan alles wat hij daarvoor had gedaan. Banken en investeerders waren betrokken. Er waren afspraken gemaakt met de gemeente en met omwonenden. En dan valt de man die het allemaal bedacht had uit.

Nieuw themapark geopend

„Dat park móést open. Hoe vaak in mijn leven ga ik nou een park openen? Misschien een, twee keer. Dit was de derde. Ik wilde dat proces niet missen.”

Ziek melden was geen optie en een tijdje naar het buitenland om bij te tanken al helemaal niet. Michael moest overeind gehouden worden, hoe dan ook. Als noodverband.

Dus wel het nieuwe park openen, maar tegelijkertijd zoveel mogelijk verantwoordelijkheden bij anderen leggen. Hoewel zijn broer samen met de directie veel overnam, aandeelhouders hem hielpen de structuur van het bedrijf opnieuw in te richten, beleefde hij in februari van dit jaar het dieptepunt.

„Ik was helemaal kapot. Alle energie was weg. Ik kon nog wel autorijden, maar niet verantwoord lange stukken heen en weer. Dus collega’s brachten me naar Hoogerheide.”

Daarna bedacht iemand dat hij beter in een hotel in de buurt kon slapen. Vijf, zes weken lang verbleef hij daar. En ook daar kreeg hij weer een beetje energie terug. En vuur. Het nieuwe park ging open, er waren honderden gasten. Michael gaf handen, praatte met mensen en deed eigenlijk wat hij het liefste deed.

Herstel na burn-out

Maar daarmee was de burn-out niet voorbij. Sterker: hij is er nog.

Slapen is nog altijd zijn grootste probleem. „Ik heb mijn hele leven geprobeerd controle te hebben. Dat heeft me ook heel veel geholpen in mijn leven. Maar als er een ding is waar je geen grip en controle op hebt, is het het proces waar ik nu in zit. En tijdens de therapiesessies leer ik veel over mezelf.”

Over waarom hij nooit nee zei, waarom hij wil dat iedereen een duimpje geeft, waarom hij zich verantwoordelijk voelt voor iedereen. „Ik heb blijkbaar altijd in mijn systeem gehad dat ik moet leveren om gezien en gewaardeerd te worden. Maar ik heb geleerd dat veel mensen om je heen gaan of blijven staan als je even niet levert.”

Partner als grote steun

En dat brengt hem bij zijn tweede held: zijn partner Niels. Hij zag Michael niet als ondernemer, directeur, of de man achter Fien & Teun. „Er was maar één iemand die mij elke avond weer in paniek zag omdat ik weer moest gaan slapen. Dat was mijn partner.”

De twee zijn inmiddels ruim drie jaar samen. Ze leerden elkaar kennen via de branchevereniging voor theaterproducenten. Hij is zelf ook theaterproducent en heeft zijn eigen bedrijf. Dat maakt een verschil: hij snapt wat er gebeurt.

Sterker nog: toen Michael uitviel, sprong zijn partner zelf bij in het bedrijf. „Dat is natuurlijk waanzinnig.”

Niet langer onmisbaar

En Michael heeft nog een belangrijke les geleerd: dat hij in zijn bedrijf niet onmisbaar is. „Ik denk dat ik heel goed te missen ben op heel veel vlakken. Ik moet nu vooral op de stoel gaan zitten die bij mij past. Ik hoef ook niet meer alles te doen.”

Zijn burn-out heeft hem ook anders naar zijn medewerkers laten kijken.

„Ik kan me nu veel beter verplaatsen in mensen die een andere balans zoeken. Ik volgde mijn droom en verwachtte ook dat anderen diezelfde inzet toonden. Maar ik heb geleerd dat mijn droom voor iemand anders niet dezelfde hoeft te zijn. Vroeger kon ik weleens flauw doen over iemand die hoofdpijn had of ’s middags eerder naar huis ging. Nu denk ik: misschien heeft diegene dat gewoon nodig. Dat is voor mij een les geweest.”

Minder werken, vaker nee

Zijn agenda is nu leger, hij is uit besturen gestapt en zegt nu vaker nee. Hij gaat niet meer vijf keer per maand naar een Rotary- of businessclub om ergens te vertellen hoe geweldig zijn bedrijf is.

„Natuurlijk was dat fijn, maar misschien alleen maar om te horen hoe leuk Van Hoorne Studio’s is. Want in zo’n presentatie laat je natuurlijk ook alleen maar de leuke kant zien. Het was de behoefte aan erkenning.” Hij werkt nog steeds niet 100 procent. Beter gezegd: hij werkt misschien wel 100 procent vergeleken met iemand met een gewone baan, maar hij werkt niet meer 100 procent op de oude manier. En dat wil hij ook niet.

Rond twee of drie uur ’s middags kan de energie op zijn. Vroeger zou hij gewoon doorgaan. Nu gaat hij wandelen, soms in de polder, soms in de Loonse en Drunense Duinen. „Soms is het voor het bedrijf veel beter dat ik twee uur in die duinen loop dan dat ik hier twee uur zit en iets doe wat verder van mij afstaat. Tijdens het wandelen krijg ik namelijk de beste ideeën voor het bedrijf.”

Burn-out bij ondernemers

Tijdens zijn diepste periode ging Michael op zoek naar verhalen van ondernemers die hetzelfde hadden meegemaakt, maar hij vond ze nauwelijks. „Ik zocht en zocht. Welke ondernemer heeft dit nou nog meer gehad? Op Google vond ik voornamelijk verhalen van werknemers, maar niet van werkgevers.”

Volgens hem heeft dat te maken met het beeld dat ondernemers van zichzelf hebben. „Je moet sterk zijn. Een beetje stoer zijn. In mijn bedrijf gaat het goed. Vakantie is onzin. Dat soort dingen. Ik was er zelf ook een.”

Maar hij schaamt zich inmiddels niet meer voor wat er is gebeurd. En juist daarom vertelt hij erover. Niet omdat hij ineens deskundige is op het gebied van burn-outs, maar misschien leest ergens een ondernemer zijn verhaal die denkt: wacht eens even, dit herken ik. Ik heb die verhalen zelf gezocht. En ik kon ze niet vinden.”

Dat is volgens hem de reden waarom hij nu wel praat, ook al voelt het soms kwetsbaar. „Soms denk ik: moet je gewoon je mond houden en doorgaan? Pietje Positivo blijven? Maar ik weet eigenlijk beter. We lopen altijd te koop met alles wat we doen. Dan mag je ook de achterkant van je leven wel een beetje delen.”

Nieuwe dromen, andere balans

Toch is het werk voor hem nog lang niet af. Hij wil met zijn onderneming uiteindelijk alle vrijetijdsmomenten van kinderen tussen nul en acht jaar kunnen bedienen. Theater, televisie, film, speelgoed, dagrecreatie, vakantie.

„Het liefst wil ik dat je zo snel mogelijk in onze kaartenbak terechtkomt als je geboren bent. Je eerste vakantie, je eerste film, je eerste speelgoed, je eerste dagje uit. Dat moet allemaal bij ons gebeuren. Ik klink als een zakenman, maar ben een entertainer. Ik vind het leuk om een zo groot mogelijk publiek te vermaken. Hoe groter die groep, hoe leuker ik het vind.”

Er zijn plannen voor een strandresort en misschien ooit een familiehotel in de Oostenrijkse bergen, met Nederlandse skileraren en een eigen familie-après-ski, nieuwe karakters, nieuwe films. Hij stopt niet met dromen, wel met rennen alsof hij zichzelf nog moet bewijzen. „Ik wil niet terug naar mijn oude leven”, zegt hij. Wel terug naar mijn oude energie.”

De afgelopen maanden zei iedereen tegen hem: het komt goed. Hij kon het op een gegeven moment niet meer horen. „Als je ’s nachts naar het plafond ligt te staren, denk je: ja, ja, het komt goed. Hou toch op. Nu merk ik dat ik die zin zelf ook weer gebruik. Het komt goed.”

Dit artikel is geschreven door Michiel Straub voor het AD.