Werkgeversbaas Coen van Oostrom (VNO-NCW) zegt ‘optimistisch te zijn’ over het polderoverleg dat woensdag van start ging. „Maar ik ben wel optimist in een storm. Want we zitten in Nederland op een doodlopende weg’’, zegt hij tegen AD.
Van Oostrom is nu een paar maanden voorzitter van de grootste werkgeversvereniging van ons land. Hij hoopte direct na zijn aantreden dit voorjaar met het kabinet en de vakbonden afspraken te kunnen maken over hoe we in Nederland de komende tien jaar ons geld blijven verdienen. Maar dat duurde langer dan gedacht. En veel tijd is er niet meer, waarschuwt hij.
„Nederland is een fantastisch land. Maar als we ons land niet gezond houden, dan worden we België. Dat land heeft geen hoofdkantoren meer, België heeft een hele hoge staatsschuld. Als we geen goede keuzes maken, gebeurt dat bij ons ook.’’
“Dit model is niet langer vol te houden”
Coen van Oostrom VNO-NCW
‘Het kan efficiënter’
Dat de weg van Nederland nu doodloopt, komt volgens Van Oostrom doordat onze overheidsuitgaven veel te hard groeien. Tegelijkertijd blijft de groei van de economie achter. „Dit model is niet langer vol te houden. Onder meer door de vergrijzing moet een steeds kleinere groep mensen de almaar groeiende uitgaven van de overheid betalen. Ik ben niet van de school dat de overheid dingen niet meer moet doen, maar het kan echt wel efficiënter.’’
Een van de voorbeelden is meteen een hoofdpijndossier dat woensdag op tafel lag: de toekomst van de sociale zekerheid. De vakbonden kregen voor elkaar dat alle geplande bezuinigingen voor werklozen en arbeidsongeschikten van tafel zijn gehaald.
“In Denenmarken hebben ze een andere manier van denken waarvan we veel kunnen leren”
Coen van Oostrom VNO-NCW
„Maar daarmee zijn de problemen niet weg’’, zegt Van Oostrom. ,,Bij uitkeringsinstantie UWV werken 20 duizend mensen. Maar het stelsel is zo complex, dat er alsnog lange wachtlijsten zijn voor keuringen. Dus moeten we op zoek naar een manier om het anders te doen.’’
Toverformule
De toverformule waar iedereen in Den Haag op hoopt, is een systeem waarin mensen sneller naar ander werk worden geholpen. Volgens Van Oostrom kan dat ook best. „In Denemarken krijg je voordat je een uitkering krijgt eerst een gesprek met iemand van de vakbond. Stel jij bent timmerman en het bedrijf waar je werkt is failliet, dan word je eerst begeleid naar een ander timmerbedrijf waar ze personeel zoeken. Het is een andere manier van denken waarvan we veel kunnen leren.’’
Zo’n nieuw perspectief vraagt ook wat van werkgevers, erkent hij. Bedrijven moeten meer investeren in het bijscholen van mensen. Of: in het begeleiden naar ander werk als iemand dreigt uit te vallen, bijvoorbeeld door een burn-out.
„In mijn vorige leven had ik een projectontwikkelaarsbedrijf. Ik had een werknemer die het te druk werd. Na een gesprek is die persoon begeleid naar een woningcorporatie waar hij hetzelfde werk kon doen, maar dan met minder druk.”
Zak geld
Bedrijven moeten dan wel in staat worden gesteld om dat te doen, is het mantra van de werkgevers. „Bedrijven hebben geen zak geld meer staan.’’
Van Oostrom doelt op de belastingdruk in Nederland, de stijgende energiekosten en de bureaucratische regels die veel bedrijven dwarszitten. In het mkb nemen de investeringen sinds 2022 af met circa 1 procentpunt per jaar. En dan is er nog de verplichting om het loon van zieke werknemers twee jaar door te betalen, een termijn die bedrijven gehalveerd willen zien.
“We kunnen niet elk jaar aan burgers en bedrijven vragen om maar wat meer belasting te betalen.”
Coen van Oostrom VNO-NCW
„Al veel grote bedrijven hebben hier hun hoofdkantoren gesloten: Shell, Unilever, DSM, Akzo, Aegon, de lijst is lang. Niet al hun werknemers zijn meteen hun baan kwijt, maar die bedrijven investeren nu vooral in het buitenland. Dat is slecht voor iedereen.’’
Als het aan Van Oostrom ligt, wordt er de komende maanden niet alleen onderhandeld over de toekomst van de sociale zekerheid met de vakbonden, maar ook over hoe de Nederlandse economie weer gaat floreren. En die twee onderwerpen grijpen volgens hem in elkaar.
„We kunnen niet elk jaar aan burgers en bedrijven vragen om maar wat meer belasting te betalen. We zullen moeten zorgen dat er meer mensen aan het werk zijn. Er staan nu ruim een miljoen mensen aan de kant. Als we er een paar honderdduizend aan werk kunnen helpen, scheelt dat uitkeringen én heeft de overheid meer inkomsten. En de mensen zelf worden ook gelukkiger als ze een baan hebben, dat is bewezen.’’
“Door de opkomst van AI zullen in veel bedrijven waar nu nog honderd mensen aan de slag zijn, straks nog maar twintig mensen nodig zijn”
Coen van Oostrom VNO-NCW
Technologische golf
Alles bij het oude laten? Dat kan niet volgens hem. „We onderschatten de gevolgen van de nieuwe technologische golf die over ons heen komt. In San Francisco rijden al taxi’s zonder chauffeurs. In China zijn al fabrieken waar het licht niet brandt omdat al het werk wordt gedaan door robots. Door de opkomst van AI zullen in veel bedrijven waar nu nog honderd mensen aan de slag zijn, straks nog maar twintig mensen nodig zijn. Als we niet nú nadenken over hoe we die tachtig mensen die hun baan verliezen gaan helpen, zijn we straks te laat.’’
De werkgeversvoorman is niet pessimistisch over de snelle opkomst van nieuwe technologieën, benadrukt hij. Ook in de toekomst zal er werk genoeg zijn voor mensen, alleen in andere sectoren als nu. Zo verwacht hij meer banen in het toerisme en in de zorg.
„Maar ik ben wél pessimistisch over de huidige systemen die we hebben in Nederland om mensen te helpen die hun baan verliezen. De vakbonden hebben deze zomer vooral gestreden om te beschermen wat we hebben, maar daarmee is het probleem niet opgelost. Nederland heeft alles in zich om mee te kunnen met de technologische vooruitgang, maar het moet echt anders. Neem Denemarken en Zweden, daar wordt goed samengewerkt met de vakbonden, of naar Zwitserland, daar is het ontslagrecht soepeler. En daar is de werkloosheid lager dan bij ons.’’
Dit artikel is geschreven door Hans van Soest en Saskia van Westhreenen voor het AD.
