Dit is waarom ondernemers vaak pas op latere leeftijd ontdekken dat hun brein anders werkt

Hoe is het om te ondernemen met ADHD, autisme, hoogbegaafdheid, dyscalculie of dyslexie, zeker als je dat niet op jonge leeftijd, maar pas later in je leven ontdekt? Bij neurodivergente mensen werkt het brein anders dan bij de meeste mensen. Voor ondernemers kan die ontdekking verklaren waarom ze floreren onder druk, maar bijvoorbeeld vastlopen op planning, administratie of structuur.

Neurodiversiteit was eyeopener

Bij Louis Heek (49), ondernemer met een administratiekantoor, viel het kwartje tijdens een sollicitatieprocedure met een uitgebreide screening en IQ-test. Hij had al meerdere banen versleten, maar ineens kreeg hij bevestigd wat hij zelf niet eerder zo had gezien. „Ik sprong daar met kop en schouders boven iedereen uit. Dat was voor mij een eyeopener”, vertelt Louis over zijn hoogbegaafdheid. Tegelijk riep die ontdekking een praktische vraag op: „Ik dacht: fijn dat ik het nu weet, maar wat kan ik ermee?”

Ook ondernemer Bianca Mookhoek (58) ontdekte pas kort geleden dat ze ADHD heeft. Bij haar kwam de herkenning via haar kinderen, die allebei ADHD hebben. Zij wezen haar er al langer op, maar Bianca schoof dat eerst terzijde. „Ik wilde dat helemaal niet horen en vond het maar gedoe.” Toch liet ze uiteindelijk onderzoeken of ze neurodivergent is. „Het is ook gewoon fijn om het te weten, dan weet je beter waar je op moet letten.”

Bij Pieter Buss (44), oud-journalist en eigenaar van een PR- en communicatiebureau, kwam de aanleiding niet direct uit zijn werk, maar uit zijn privéleven. Toen hij vier jaar geleden vader werd, moest hij ineens voortdurend vooruitdenken: kinderopvang, oppas, spullen voor de kinderkamer, afspraken. „Daar ben ik ontzettend slecht in, durf ik wel te zeggen.” Tot dat moment had hij zichzelf nooit als iemand met ADHD gezien. „Ik heb nooit echt last gehad van ADHD. Er was dus ook geen reden om de diagnose op te vragen.”

Waar ligt je kracht?

Snelheid en makkelijk schakelen, daar was Pieter bij uitstek goed in en daar had hij zijn werkzame leven juist op ingericht. In de journalistiek en later in zijn communicatiebureau werkte dat vaak in zijn voordeel. „Last minute ben ik in mijn kracht, in mijn element. Maar als ik dingen ver van tevoren moet plannen, dan krijg ik daar gek genoeg meer stress van dan van het lastminutewerk”, zegt hij.

In zijn bedrijf organiseert Pieter zijn werk daarom steeds meer rond wat hem energie geeft. Administratie en overzicht houden besteedt hij uit aan een freelancer. „Ik kan beter gewoon doen waar ik goed in ben dan dat ik mijn uren ga besteden aan iets waar niet mijn kracht ligt. Dan worden het heel dure uren.”

Waarom het kwartje vaak pas later valt

Dat ondernemers pas op latere leeftijd ontdekken dat ze neurodivergent zijn, ziet Jan van Rijswijk vaker. Hij doet onderzoek naar neurodiversiteit op de werkvloer. Volgens hem komt dat late inzicht vaak doordat neurodivergentie niet zichtbaar is. Mensen kunnen jarenlang functioneren zonder hun manier van werken te koppelen aan ADHD, autisme, hoogbegaafdheid, dyscalculie of dyslexie. Zeker als hun omgeving toevallig goed bij hen past.

Er zijn meerdere momenten waarop neurodivergentie alsnog zichtbaar kan worden: op school, bij de overgang van studie naar werk of pas als iemand vastloopt, stelt Van Rijswijk. „Wat ik best wel vaak zag, is dat het pas na een tweede of na een derde burn-out naar voren kwam.”

Zonder die kennis leggen mensen problemen vaak bij zichzelf neer, ziet Van Rijswijk. „Dan zie je wel de problemen, maar denk je vooral van oké, maar dat ligt aan mij. Of ja, lukt mij niet. Maar dan vallen die puzzelstukjes niet op zijn plek. Je moet je ergens een keer spiegelen, wil je erachter komen dat het op jou van toepassing is.”

Ondernemen als oplossing én valkuil

Juist omdat omgeving zo’n grote rol speelt, is het volgens Van Rijswijk niet vreemd dat neurodivergente mensen gaan ondernemen of freelancen. In loondienst kunnen regels, vergaderingen, formulieren en impliciete verwachtingen knellen. Als ondernemer kun je vaker zelf bepalen hoe, waar en wanneer je werkt. „Mensen lopen vooral vast op het moment dat hun eigenschappen en de werkomgeving niet op elkaar aansluiten”, zegt Van Rijswijk. Ondernemerschap kan dan een uitweg zijn. „Dit gebeurt ontzettend veel. Dat is heel typerend.”

Tegelijk zit daar ook een valkuil. Wie goed gaat op urgentie en energie, kan moeite hebben met grenzen bewaken. Pieter herkent dat. „Ik heb echt maar twee standen en dat is aan of uit.” Inmiddels helpt de structuur van zijn gezin hem daarbij. „Gevoelsmatig wil ik heel veel vrijheid hebben, maar het is ergens wel goed dat ik dat nu niet heb. Ik word gedwongen heel efficiënt met mijn tijd om te gaan en koers te houden.”

Diagnose geeft opluchting, maar ook ongemak

Toen Pieter zijn diagnose kreeg, voelde dat dubbel. Aan de ene kant vielen ervaringen uit het verleden op hun plek: snel afgeleid zijn, moeite met plannen en daardoor te laat komen op afspraken, vaak lastminute werken. Aan de andere kant voelde het label ongemakkelijk. „Ik bén het niet. Mijn brein werkt gewoon anders, meer is het niet. Dat het een aandoening wordt genoemd, vind ik gevoelsmatig een beetje gek. Het brengt namelijk ook kwaliteiten met zich mee die anderen niet of veel minder bezitten. Denk aan tomeloze energie, oplossingsgerichtheid, en een creatieve geest.”

De diagnose bracht hem ook positieve dingen en praktische handvatten. Medicatie en een cursus hielpen hem om beter met de uitdagingen van ADHD om te gaan. Pieter merkte het zelfs aan iets simpels als zijn browser. Waar vroeger twintig of dertig tabbladen open stonden, zijn dat er nu veel minder. „Die kermis in mijn hoofd is weg. De wervelwind is een lekker briesje geworden.”

‘Je hoeft geen expert te worden’

Meer kennis over neurodivergentie, ook bij ondernemers, is hard nodig, vindt Van Rijswijk. Niet omdat iedere werkgever of ondernemer precies moet weten hoe ADHD, autisme, hoogbegaafdheid, dyscalculie of dyslexie werkt, maar omdat basiskennis helpt om talent beter te benutten.

„Je hoeft geen expert te worden op dit thema, maar zorg ervoor dat je de basis in ieder geval weet”, zegt hij. Dat begint volgens hem bij stereotypen loslaten. Niet iedereen met ADHD is druk. Niet iedereen met autisme past in hetzelfde beeld. En niet ieder probleem met planning, prikkels of structuur is simpelweg een kwestie van beter je best doen.

Voor ondernemers met personeel is dat ook zakelijk relevant, zegt Van Rijswijk. „Als 20 procent neurodivergent is en jij personeel gaat aannemen, dan kun je er de klok op gelijkzetten dat ze ook in jouw personeelsbestand voorkomen.”

Wie daar niets van weet, loopt volgens hem het risico talent kwijt te raken of mensen te laten uitvallen. „En als je dan wilt zorgen dat je dat talent aanwendt in plaats van dat mensen uitvallen, neem dan die moeite om er in ieder geval iets van af te weten.”