Klushub is stuk goedkoper dan parkeren, maar ondernemers stappen amper over: ‘Werkbus is werkplaats’

De stad wil schoner en autoluwer worden, maar een kapotte cv-ketel of lekkage lost zich niet vanzelf op. Dus hoe komt de monteur straks nog bij zijn klant? Amsterdam kijkt of in elk geval een deel van hen de zone in kan met Park + Switch, ook wel de klushub: bus parkeren, overstappen op een elektrische scooter, bakfiets of klein autootje.

Volgens JA21 Amsterdam is het project mislukt, omdat bijna niemand de hub gebruikt en het aanbod volgens de partij niet past bij hoe klussers werken. De fractie stelde er schriftelijke vragen over aan de wethouder.

Eva Boer van Mobian, het bedrijf achter Park + Switch, was in het begin enthousiast. „De aanmeldingen kwamen na de lancering goed binnen”, zegt ze. „Ik dacht: dit gaat lekker.” Maar tussen interesse tonen en echt overstappen zat een gapend gat. „We belden en legden de prijzen voor. Maar uiteindelijk gingen ze niet vaak genoeg overstag.”

Werkbus als werkplaats

Boer ziet de aarzeling vaak niet bij de werkgever, maar bij de mensen die het werk moeten uitvoeren. „Het is vaak de werkgever die hiernaar zoekt, een optie om werknemers te laten parkeren. Maar je moet ze natuurlijk ook zover krijgen.”

Zij liep zelf mee met een monteur die Park + Switch gebruikte en enthousiast was. Maar diezelfde monteur vertelde dat collega’s niet stonden te springen om op een bakfiets te stappen. „Zzp’ers hebben hun eigen gereedschap en dat willen ze allemaal bij zich hebben. Een werkbus is eigenlijk een werkplaats.” Daar zit een belangrijk deel van de opgave, zegt ze. „Gedragsverandering, dat is ook een beetje het ding.”

Lagere tarieven

De tarieven zijn duidelijk lager dan parkeren in de binnenstad. Een parkeerplek inclusief overstapvoertuig kost ruim 300 euro per maand, voor vijf dagen in de week. Ondernemers reserveren de parkeerplek en het voertuig via de app; de garage werkt met kentekenherkenning.

„Eén week in het centrum parkeren was eigenlijk een hele maand dit gebruiken”, zegt Boer. „Voor de gebruiker was het echt een stuk goedkoper. Het vroeg ook wel om meer inzet om dit te doen.” Er zijn volgens Boer redelijk wat ritten gemaakt vanuit Park + Switch. „Maar er was zeker ruimte voor meer.”

Lees ook: Amsterdamse klushub flopt met 3 gebruikers in 1,5 jaar tijd volledig: ‘Bedacht door mensen zonder praktijkervaring’

Drie gebruikers

Onderzoeker Susanne Balm, projectleider City Logistiek aan de Hogeschool van Amsterdam, volgt de pilot vanuit het Europese MoLo Hubs-project. Daarin experimenteren vijf steden met hubs voor mobiliteit en logistiek. Amsterdam is een van die pilotsteden. Ook Hamburg, Mechelen, Borås in Zweden en Aalborg in Denemarken doen mee.

„In elke stad wordt geëxperimenteerd met een nieuw concept”, zegt Balm. „In Amsterdam is dat Park + Switch. Wij helpen de gemeente Amsterdam bij de evaluatie ervan.” Die evaluatie loopt nog. Toch kan Balm al iets zeggen over het gebruik. „Er zijn drie organisaties geweest die van Park + Switch gebruik hebben gemaakt. Drie, dat is niet veel. Dat valt tegen. We hadden meer gehoopt.”

Het ging om verschillende soorten bedrijven. Een mkb-aannemer gebruikte Park + Switch ongeveer een maand voor een renovatieklus in de Lastagebuurt. Een zzp-loodgieter gebruikte de hub drie weken bij een badkamerklus in de Negen Straatjes. BAM verving zes weken lang met meerdere medewerkers slimme meters in postcodegebied 1011.

Die verschillen maken de pilot interessant, zegt Balm. De ene klus vraagt om een bus vol materiaal, de andere om snelheid van adres naar adres. „Er is altijd de vraag hoe je succes definieert. We hebben met die drie gebruikers wel veel kunnen leren, juist omdat ze best verschillend waren.”

Lagere parkeerkosten, meer tijd kwijt

In het geval van de aannemer was vooral de particuliere opdrachtgever beter af: die hoefde niet langer hoge parkeerkosten te betalen. De aannemer zelf bleef afhankelijk van zijn bus en moest door onvoorspelbaar werk vaak naar de groothandel — dat kostte juist extra tijd.

Bij de loodgieter zag Balm iets vergelijkbaars. „De financiële voordelen lagen vooral bij de klant. Want je ziet bij aannemers en loodgieters toch dat zij parkeerkosten doorrekenen aan de klant. Die financiële prikkel hebben die organisaties dan zelf niet zo.”

Maar de winst hangt af van het werk, zegt Balm. „Je ziet gewoon: afhankelijk van het type werk en welke materialen ze nodig hebben, is het wel of niet efficiënt qua tijd.”
Voor klussen met zwaar materiaal is het systeem niet geschikt, erkent Balm. Een cv-ketel meenemen op een scooter kan niet. „Voor dat soort klussen is het natuurlijk niet geschikt. Dat kan iedereen zien.”

Slimme meters: 17 adressen per dag

Bij BAM werkte het juist goed. Het bedrijf verving slimme meters in woningen. Die zijn klein en relatief licht. Bovendien kon BAM de werkzaamheden clusteren in één postcodegebied. „Dat is een heel duidelijk voorbeeld van hoe het wel goed werkt”, zegt Balm. „Waar ze normaal met een bestelauto zo’n tien huishoudens kunnen bedienen, konden ze er nu zeventien doen op een dag. Omdat ze gewoon veel sneller konden werken.”

Dat kwam doordat medewerkers niet telkens opnieuw een parkeerplek hoefden te zoeken. Zij gebruikten onder meer een scooter, bakfiets en Biro. Daardoor konden zij volgens Balm ongeveer 40 procent sneller werken.

Ook Boer noemt BAM als voorbeeld van een gebruiker voor wie Park + Switch wél goed past. „BAM wil heel graag terugkomen”, zegt zij. „Ik hoop dat we een manier kunnen vinden om ze alsnog te bedienen.”

Niet één oplossing voor iedereen

Dat is de harde les uit de pilot: Park + Switch werkt het best voor klussen die je vooraf kunt inplannen, met weinig gereedschap en veel adressen dicht bij elkaar. Vraagt een klus veel materiaal of loopt het anders dan gepland, dan is het al snel niet meer rendabel. Volgens Balm raakt de lage deelname wel aan een echt probleem. „Elke oplossing vraagt eigenlijk maatwerk. Het is niet een oplossing die zomaar voor iedereen passend is.”

Soms liggen de voordelen bij de klant, maar niet bij de ondernemer. Soms is het financieel interessant voor het bedrijf, maar minder aantrekkelijk voor de medewerker. „Door de schaarste op de arbeidsmarkt willen werkgevers richting hun personeel de prettigste omstandigheden creëren. Als een medewerker zegt: dit is niks voor mij, dan zien we in de praktijk dat ze daar gehoor aan geven.”

Zorg- en kantoorpersoneel

Voor zorgverleners loopt inmiddels een nieuwe pilot met overstappen vanaf hubs. Daarvoor is volgens Balm veel meer animo dan verwacht. „Die hebben natuurlijk minder spullen. Dan kun je je spullen in een rugtas doen. Voor sommige monteurs geldt dat ook, maar dat is een kleine groep.”

Mobian ziet hetzelfde. Het concept werkt volgens Boer goed voor kantoorpersoneel en zorgmedewerkers. „We hebben ook nooit gezegd dat het voor iedereen zou werken. Voor mensen die een cv-ketel mee moeten nemen is het zeker niet ideaal. Maar een klein gereedschapskoffertje kan makkelijk in die bakfiets of scooter.”

Feenstra als waarschuwing

Dat de grootste thuisinstallateur Feenstra geen nieuwe klanten meer aanneemt in de Amsterdamse binnenstad, ziet Balm als een duidelijk signaal. „Ik denk dat dat wel een waarschuwing is. Maar ik denk dat dat ook de reden is geweest om naar oplossingen te zoeken. En daar past deze pilot ook bij.”

Volgens lector City Logistiek Walther Ploos van Amstel gaat de discussie veel breder dan één Amsterdamse hub. Het is volgens hem een misverstand dat alles met vrachtfietsen kan. „Dat is een dwaze gedachte. Het sluit helemaal niet aan bij hoe mensen werken.”

Toch een vervolg?

Een concreet vervolg is er nog niet, maar Mobian wil Park + Switch niet zomaar loslaten. „Wij geloven hier echt nog steeds wel in”, zegt Boer. Samen met voertuigaanbieder Mego kijkt Mobian naar een vorm om het project voort te zetten. Daarbij kijkt het bedrijf ook naar andere doelgroepen dan alleen servicelogistiek. „We hebben wel bedacht dat we dan de parkeerplekken ook open gaan gooien voor andere doelgroepen die gebruik willen maken hiervan. Om het een beetje draaiend te kunnen houden natuurlijk.”

Ook de locatie speelt mee. Park + Switch zat nu in de Piet Heingarage. „Dat moet net aansluiten op jouw klus en waar jij vandaan komt”, zegt Boer. „Als je uit Zuid komt, ga je niet helemaal naar Noord rijden om te parkeren en dan pas weer de stad in. Dat is ook een factor.”

Balm ziet de toekomst niet in één algemene oplossing, maar in beter kiezen welke doelgroep welk vervoermiddel nodig heeft. „Hoe maak je ruimte voor de mensen die echt in de stad moeten zijn? Hoe faciliteer je dat?”

Lees ook: Helft kleine transportondernemers dupe van zero-emissiezones: ‘Moet gedwongen stoppen’

‘Park + Switch niet meteen afschrijven’

Sommige bedrijven kiezen mogelijk liever voor eigen voertuigen dan voor een deelsysteem, snapt Balm. Toch vindt zij het te makkelijk om Park + Switch nu af te schrijven. De techniek, app, laadsystemen en contacten met parkeerpartijen kunnen opnieuw worden gebruikt. „Het zou zonde zijn om het meteen af te schrijven. Er wordt veel geleerd over wat wel kan en wat niet kan.”

Het gaat daarmee om meer dan drie gebruikers van één Amsterdamse klushub. Ploos van Amstel vindt dat gemeenten scherper moeten kiezen wie de stad nog in moet kunnen en op welke manier: de pakketbezorger, de zorgverlener, de loodgieter, de installateur, de aannemer. „Je moet echt keuzes maken: wie willen wij in de stad?”