Toen Liza begon met ondernemen, herkende ze zich niet in de standaardtips voor ondernemers. „Alles wat ik vond, is gericht op neurotypische mensen (mensen wier hersenen in de maatschappij als ‘normaal’ of ‘gemiddeld’ worden gezien, red.)”, vertelt ze. „Maar mijn brein werkt anders met prikkels, dus ik werk ook iets anders.” Netwerkborrels passen bijvoorbeeld niet bij haar manier van contact maken. „Ik ben die awkward persoon aan de zijkant die niet weet hoe ik iemand moet aanspreken. Er moet ergens al een connectie zijn, en dan komt het wel goed.”
Juist omdat ze lastig informatie kon vinden voor neurodivergente ondernemers, vindt ze het belangrijk te laten zien dat ondernemen ook anders kan. Neurodivergent betekent dat iemands brein anders werkt dan dat van de meeste mensen. Zelf werd Liza ook geïnspireerd door mensen die open waren over hun autisme of ADHD. „Ik dacht: als ik ook mijn verhaal deel, ben ik dan open naar mezelf? Misschien accepteer ik mezelf dan ook meer.”
In De Ondernemer Persoonlijk praten ondernemers niet over de groei of omzet van hun bedrijf, maar geven ze een inkijkje in hun leven. In deze serie komen neurodivergente ondernemers aan het woord. Hoe is het om met ADHD, autisme, hoogbegaafdheid, dyscalculie of dyslexie te ondernemen?
Lees de andere persoonlijke verhalen:
Vooral informatie over beperkingen
Liza kreeg al jong de diagnose autisme. De diagnose kwam, zeker voor een meisje, relatief vroeg. Een kleuterjuf had gelezen over autisme bij meiden en herkende signalen. De informatie die Liza daarna over autisme vond, hielp haar niet vooruit. „Alles was gebaseerd op wat ik niet zou kunnen”, zegt ze. „In die periode werd er alleen maar over autisme gesproken en werd niet naar je geluisterd.”
Later kreeg Liza ook de diagnose ADHD. Die combinatie zorgde voor meer herkenning, maar ook voor vragen. De nadruk lag volgens haar nog te veel op beperkingen. Ze kreeg te horen dat ze moeite zou hebben met contact maken en weinig vrienden zou kunnen hebben. Ze maakte wél contact, maar op haar manier. „Ik vind ogen gewoon cool, want ze zijn toch wel een ingang tot de ziel. Maar ze kunnen soms intens zijn.”
Eigen onderneming geeft ruimte en controle
Uiteindelijk vond Liza toch haar plek in de fotografie. Daar kon ze haar observatievermogen, creativiteit en behoefte aan duidelijkheid combineren. Ze werkte naast haar studie in een supermarkt en kreeg via haar netwerk de eerste fotografieopdrachten. Al snel merkte ze dat opdrachten als fotograaf haar beter lagen dan werk in een omgeving waarin onduidelijke communicatie en vaste teamgewoontes botsten met haar manier van werken.
“Als autist houd ik echt van lijstjes. Krijg ik mijn takenlijst altijd af? Nee, want dat is ADHD”
Liza van de Ven Ondernemer met ADHD en autisme
„Ze vragen iets aan mij. Ik kan dat leveren”, zegt ze over de fotografieopdrachten. In loondienst ervoer ze vaker dat mensen iets anders bedoelden dan ze letterlijk zeiden. Als voorbeeld noemt ze de opmerking dat ze ‘een tandje erbij’ moest zetten. „Dus ik vraag: wat bedoel je precies met een tandje erbij?” Dat antwoord bleef vaag. „Ik moest zelf inzien wat dat tandje erbij betekende.” Dat was lastig voor haar. Ze had juist behoefte aan concrete verwachtingen.
In haar eigen onderneming kan ze die duidelijkheid zelf organiseren. „Als ik in een team werk, is communicatie de grootste blokkade. Zelf ondernemen op mijn eigen manier is het allerbeste. Ik haal dan het allerbeste uit mezelf en zo ook uit mijn werk.”
Georganiseerde chaos als werkwijze
Wie met Liza werkt, weet vooraf goed wat hij of zij kan verwachten. Op haar website legt ze haar werkwijze uit. Ook vertelt ze daar dat ze ‘Audhist’ is, iemand die een combinatie van ADHD en autisme heeft. Ze vraagt klanten om voorbeelden, bespreekt wensen en bereidt shoots zorgvuldig voor. Tegelijk laat ze ruimte voor spontane ideeën. Ze noemt die werkwijze ‘georganiseerde chaos’.
Verder werkt Liza graag met lijstjes. „Als autist houd ik daar echt van. Krijg ik mijn takenlijst altijd af? Nee, want dat is ADHD”, zegt ze lachend. Tijdens fotoshoots werkt de combinatie vaak goed. „Het georganiseerde is autisme. De momenten van creativiteit zijn ADHD. Als ze samenwerken is het heel fijn, als ze tegen elkaar werken, niet.”
Die spanning blijft onderdeel van haar ondernemerschap. Soms heeft ze extra prikkels nodig om scherp te blijven, soms juist rust. Als ze tijdens een opdracht merkt dat het te veel wordt, zegt ze dat. „Dan zeg ik: ‘ik heb even ademruimte nodig’. Dan zijn ze vaak blij. Want iedereen heeft het wel eens nodig.”
“De meeste complimenten die ik van klanten krijg, zijn dat ik hen meteen op hun gemak stel en dat ze echt zichzelf bij me kunnen zijn”
Liza van de Ven Ondernemer met ADHD en autisme
Open over autisme en ADHD
Liza kiest er dus heel bewust voor om open te zijn over haar autisme en ADHD. Het is een manier om eerlijk te werken en misverstanden te voorkomen. Ze trekt daarmee klanten aan die deze duidelijkheid waarderen. Ze werkt onder meer voor organisaties die neurodivergente mensen ondersteunen.
Doordat Liza zichzelf laat zien, voelen anderen zich sneller veilig voor haar camera. „De meeste complimenten die ik van klanten krijg, zijn dat ik hen meteen op hun gemak stel en dat ze echt zichzelf bij me kunnen zijn.”
