Sinds de opheffing van het handhavingsmoratorium op 1 januari 2025 is het aantal werkzame zzp’ers dat eigen arbeid aanbiedt met 12,6 procent gekrompen. De afname die het Centraal Planbureau voor 2025 en 2026 samen verwachtte, is daarmee al overschreden. Toch leidt die uitstroom nauwelijks tot meer vaste banen, blijkt uit een afgelopen maandag gepresenteerd onderzoek van HeadFirst, ZiPconomy en ONL voor Ondernemers.
Bijna dertig jaar lang groeide het aantal zzp’ers vrijwel elk kwartaal, ongeacht de economische conjunctuur. Sinds begin 2025 krimpt deze groep kwartaal na kwartaal. In het tweede kwartaal van 2026 telde Nederland 953.000 zzp’ers die eigen arbeid aanbieden, goed voor 9,7 procent van de werkzame beroepsbevolking; eind 2024 lag dat aandeel nog op 11,1 procent.
Lees ook: ‘Verplichte’ tussenpartij biedt alleen schijnzekerheid: 40 procent van zzp’ers loopt hierdoor klussen mis
Minder zelfstandigen betekent niet automatisch meer vaste banen
Die daling zegt op zichzelf nog weinig, benadrukt Allard van Dam, Country Manager van HeadFirst. „Als het aantal zzp’ers afneemt, is dat dan een succes van arbeidsmarktbeleid? Het lijkt een eenvoudige vraag, maar het antwoord is dat niet. Minder zelfstandigen betekent niet automatisch meer vaste banen.”
De totale werkgelegenheid groeide sinds eind 2024 met slechts 37.000 werkenden. Daarachter gaat een forse verschuiving schuil: het aantal werknemers met een vast contract steeg met 2,1 procent, terwijl de interne flexschil – tijdelijke werknemers, oproep- en invalkrachten – ruim twee keer zo hard groeide (+4,9 procent).
“Als het aantal zzp’ers afneemt, is dat dan een succes van arbeidsmarktbeleid? ”
Allard van Dam Country Manager HeadFirst
CBS-cijfers over overstappen tussen arbeidsposities bevestigen dit: van de stoppende zelfstandigen die aan het werk blijven, komt een groter deel in een flexibel dienstverband terecht dan in een vaste baan.
„De externe flexschil is duidelijk kleiner geworden, maar de totale behoefte aan flexibiliteit is nauwelijks veranderd’’, zegt Wim Davidse van ZiPmedia. „Werkgevers halen die flexibiliteit nu vooral in huis, via tijdelijke contracten en oproepkrachten.”
Aantal jonge zzp’ers daalt
De afname verschilt volgens de onderzoekers per beroepsgroep: het sterkst in onderwijsberoepen (-17,3 procent), technische beroepen (-16,5 procent) en creatieve en taalkundige beroepen (-15,7 procent). Ook naar leeftijd zijn de verschillen groot: het aantal zzp’ers onder de 35 daalde met bijna 30 procent, terwijl het aantal 55-plussers juist groeide. Opvallend is dat het aandeel zzp’ers dat liever in loondienst zou werken al jaren stabiel is, rond de 10 tot 12 procent.
„Je zou verwachten dat het aandeel zzp’ers dat liever werknemer wil worden daalt, nu er zoveel zelfstandigen zijn gestopt. Dat gebeurt niet”, constateren de onderzoekers. „De cijfers wijzen erop dat een groot deel van de uitstroom bestaat uit mensen die eigenlijk liever zelfstandig waren gebleven.”
Ook het aantal nieuwe inschrijvingen van zzp’ers bij de KvK blijft stijgen: in het tweede kwartaal van 2026 schreven zich 44.766 nieuwe zzp’ers in, 6 procent meer dan een jaar eerder.
Is de Zelfstandigenwet de oplossing?
Deze uitkomsten komen op een moment dat minister Thierry Aartsen (VVD) van Werk en Participatie de Zelfstandigenwet ter consultatie heeft aangeboden, met als doel na decennia discussie eindelijk vast te leggen wanneer iemand als zzp’er mag werken. Aartsen presenteert de wet als een ‘veilige haven’ met een zelfstandigentoets (ondernemerschap) en een werkrelatietoets (vrijheid van de zzp’er).
Het rapport van de drie organisaties echter ziet dat de huidige aanpak van schijnzelfstandigheid vooral de ‘echte’ ondernemer treft – met name jongeren en sectoren als onderwijs en techniek, terwijl de wens om zelfstandig te werken onverminderd groot blijft. Met de invoering van de Zelfstandigenwet per 1 januari 2028 in het vizier, roept dat de vraag op of de wet de juiste doelgroep raakt. Of versterkt hij onbedoeld het effect dat nu al zichtbaar is: dat de ‘echte’ ondernemer het hardst wordt geraakt door een beleid dat schijnzelfstandigheid moet tegengaan?
Lees ook: Zelfstandigenwet in consultatie: ‘Tijd voor duidelijkheid’, zegt Aartsen tegen opdrachtgevers en zzp’ers
