Met stoom en kokend water hebben zes ambtenaren van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de laatste maanden doorgehaald aan de eerste opzet van de Zelfstandigenwet. Helemaal bij nul hoefden zij niet te beginnen, omdat er al een basis lag: het eerdere initiatiefvoorstel van VVD, D66, CDA en SGP. De motor daarachter was Tweede Kamerlid Thierry Aartsen, nu minister van Werk en Participatie.
De afgelopen weken en maanden heeft de minister al een voorzichtige schets getoond tijdens zogenoemde kennistafels en stakeholderbijeenkomsten. „Na jaren van onduidelijkheid en onnodige terughoudendheid bij opdrachtgevers moet deze wet zorgen voor meer rust en vooral duidelijkheid onder zelfstandigen en opdrachtgevers. Het is tijd voor politieke en maatschappelijke pacificatie”, aldus Aartsen. „Met duidelijke criteria laten we vooraf zien hoe werken met en als zelfstandige wel kan.”
Lees ook: Zzp-vrede voor iedereen: minister Aartsen wil zo snel mogelijk een ‘veilige haven’ voor zzp’ers en opdrachtgevers
Zelfstandigen geven Aartsen voordeel van de twijfel
De eerste reactie uit de markt is voorzichtig positief. „Het is een minister die er zijn schouders onder zet en voortvarend te werk gaat”, zegt Connie Maathuis, voorzitter van de Vereniging Zelfstandigen Nederland. „Maar zorgt het voorstel voor rust in de tent? Belangrijk is hoe Aartsen het allemaal heeft verwoord in de memorie van toelichting. We gaan het lezen.” Hetzelfde antwoord valt ook op te tekenen bij Frank Alfrink van Vereniging ZZP Nederland: „Gaat die memorie van toelichting ons duidelijkheid verschaffen? De komende weken gaan we hierover met onze achterban in gesprek om uiteindelijk met een reactie te komen.”
Lees ook: ‘Verplichte’ tussenpartij biedt alleen schijnzekerheid: 40 procent van zzp’ers loopt hierdoor klussen mis
Het gaat om zeven criteria, die zijn ondergebracht in een zelfstandigen- en een werkrelatietoets. De eerste toets kijkt naar ondernemerschap van de persoon zelf. De werkrelatietoets gaat over de ‘vrijheid’ van de zzp’er; gedacht moet dan worden aan het ontbreken van gezag binnen een opdracht.
“Met duidelijke criteria laten we vooraf zien hoe werken met en als zelfstandige wel kan”
Thierry Aartsen Minister van Werk en participatie
Aartsen: „Wie aan deze twee toetsen voldoet én in de praktijk zo werkt, komt in ‘een veilige haven’: diegene weet vooraf dat hij of zij als zelfstandige kan werken. Voor wie niet voldoet, is het duidelijk wat diegene moet aanpassen om toch als zelfstandige te kunnen werken. Zelfstandigen die niet aan de criteria kunnen of willen voldoen, zijn aangewezen op de regels die nu al gelden.”
Zelfstandigentoets
Gedraagt iemand zich in het economische verkeer als een zelfstandige?
De zelfstandige beschikt over de basisvoorwaarden om als zelfstandige in het economische verkeer te kunnen werken.
De zelfstandige heeft in een periode van twee jaar ten minste drie klanten gehad.
De zelfstandige besteedt een minimumbedrag aan voorzieningen tegen risico’s die horen bij werken als zelfstandige.
Zzp’er moet langs KVK en drie opdrachtgevers hebben
Onder de basisvoorwaarden in de zelfstandigentoets valt onder andere dat de zzp’er is ingeschreven bij de KVK, beschikt over een btw-nummer en een aparte rekening heeft voor zakelijke transacties. Onafhankelijk zijn van anderen is een belangrijk kenmerk van ondernemerschap, valt in de toets te lezen. Daarom moet een werkende in het lopende kalenderjaar en het vorige kalenderjaar totaal ten minste drie verschillende opdrachtgevers of klanten hebben gehad. Hier speelt ook mee dat Aartsen wil dat zelfstandigen hun risico’s spreiden.
Daarnaast zal de zzp’er in de zelfstandigentoets jaarlijks een minimumbedrag moeten besteden aan voorzieningen tegen risico’s die horen bij het werk als zelfstandig ondernemer. Nog voordat het wetsvoorstel naar de Raad van State gaat, naar verwachting eind dit jaar of begin 2027, zal Aartsen dat bedrag bekendmaken. Daaronder vallen bijvoorbeeld de kosten van de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen (Wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen, BAZ), maar ook een pensioenvoorziening of een beroepsaansprakelijkheidsverzekering.
Werkrelatietoets
Is er binnen de opdracht ruimte om als zelfstandig ondernemer buiten gezag te werken?
Wil van de partijen: beide partijen werken vrijwillig samen.
De zelfstandige heeft de vrijheid van het organiseren van het werk.
De zelfstandige heeft de vrijheid van keuze van de werklocatie en werktijden.
De zelfstandige werkt voor eigen rekening en risico.
Werkrelatietoets is niet in beton gegoten
De werkrelatietoets dwingt opdrachtgever en opdrachtnemer om na te denken over hoe de samenwerking is ingericht en deze gedurende de opdracht regelmatig tegen het licht te houden. De vrijheid om zelf te bepalen hoe je je werk doet, is essentieel om te kunnen ondernemen, valt te lezen in de werkrelatietoets. Het betekent dat de opdrachtgever geen aanwijzingen geeft over hoe de werkzaamheden worden verricht. De opdrachtgever mag wel instructies geven over het wat. Om aan dit criterium te voldoen, moet dus worden afgesproken dat er geen instructies worden gegeven en dat de opdrachtgever dat in de praktijk ook niet doet.
Daarnaast bepaalt de zzp’er zelf waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd.‘Juist die vrijheid is voor veel mensen een belangrijke reden om als zelfstandige te werken.’
Modelverklaring voor zzp’er wordt ontwikkeld
Om verder voor de broodnodige rust te zorgen wordt er ‘gebroed’ op het ontwikkelen van een modelverklaring. Deze moet opdrachtgevers inzicht in de status van zzp’ers geven. Op het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid valt te horen dat het niet om een publieksysteem gaat. Gedacht moet worden aan een derdenverklaring die wordt afgegeven door een professional, zoals een boekhouder, belastingconsulent of administratiekantoor. Zo’n verklaring neemt de huiver aan de kant van de opdrachtgever weg.
Lees ook: Ondernemers betalen deels de rekening bij nieuwe plannen box 3: einde belasting op papieren winst?
